Geri Dön(me)!

Başlığı atarken aklımdan Kalben ve Cem Adrian parçası geçti. Son zamanlarda çok dinledim o da etkilemiş olabilir, güzeldir bilmeyenler dinlesin bu bahaneyle 🙂 Bu yazının teması başka, açıkçası biraz kafam karışık bu konuda. Yakın zamanda ‘Uluslararası Lider Araştırmacılar Programı’ açıklandı, ve bu program kapsamında bilim insanları yurda geri dönmeleri için teşvik ediliyor. Dönmek isteyen için harika bir program gerçekten. Gerçek ise sağladığı koşullar birkaç sene ile sınırlı…

Programa başvurular Tübitak üzerinden yapılacak, ve başvurular 15 Aralık’ta başlıyor. Programı inceleyince çok cazip maddeleri var. İki-üç sene sürecek büyük projelerde yüklü bir burs desteği, projede çalışan öğrencilere maddi destek, bilim insanının ailesi için yaşam desteği, tüm bireylere sağlık sigortası, yol masrafları vs. gibi birçok şey düşünülmüş. Daha önce böyle programlar yok muydu tabii ki vardı, ‘Yurda Dönüş Araştırma Burs Programı’ adı altında başka bir program vardı. Her şey iyi güzel de neden kafan karışık dediğinizi duyar gibiyim…

Öfkeliyim çünkü… Bu yeni programın basında yer alma şekli beni biraz rahatsız etti. Programın kendisi bir bütün olarak sunulacağına, medyada yer alan çoğu başlıklar programın sağladığı maddi ayrıcalıklar üzerine kuruluydu. Bir akademisyenin derdi en başta huzurlu bir ortamda araştırmasını sürdürebilmek, özgür düşünebilmek… Maddiyat tabii ki çok önemli, projede çalışan herkesin paraya ihtiyacı olduğu kadar, projenin de sürdürülebilmesi için kimi zaman çok pahalı araç-gereç almak da gerekiyor. Büyük bir kitle bu mesajı yanlış anlayacak. Sanacaklar ki bilim insanları gittiler çünkü dertleri paraydı. Evet paraydı, daha iyi yaşam koşulları için; herkesin istediği kadar onlar da istediler gayet tabii… Ama bundan çok dahası da vardı… Hem gitmek kolay mı sanıyorsunuz? Koskoca bir ailenin gitmesi hele? Büyük travmalar atlatan böylesi bir kitle üzgünüm ama geri dönmez bir süre, dönemez…

Kırgınım çünkü… Çoğu gidenlere dur denmedi. Modern zamanlarda sürgün diyorum ben buna. Evet bazısı kendi hür iradesiyle bir seçim yaparak yurtdışına gitti belki, kimisi seçeneği kalmadığı için gitti, kimisi de kalmak dışında bir seçenek bulamadı. Kalan akademisyenlerin koşullarını neden iyileştirme çabası yok mesela? Yurtdışından gelenler daha mı başka bir araştırma yapıyor? Verilen desteği kesinlikle küçümsemiyorum, aksine takdir ediyorum… Sadece koşulları iyileştirmekten bahsediyorsak konuyu daha genel ele alsak mesela diyorum, ve daha kalıcı çözümler üzerine yoğunlaşsak. Gönül ister gidenlerin çoğu geri gelsin, gitmek isteyenlerin sayısı da azalsın. Özünde herkes doğup büyüdüğü ülkesini iyiye götürmek ister değil mi?

Yeni yıl tüm güzellikleriyle gelsin demek istiyorum, ama eski yıldan daha da kötü olacak diye de korkuyorum bir taraftan… Her şeye rağmen, güzel olacak her şey! Mutlu yıllar!

Not: Bu yazı daha karamsar gidecekti, bir arkadaşımla konuşunca daha pembe(?!) bir tabloya dönüştü. Ona da selam olsun 🙂

Aralık 2018 Paros Dergisi’nde yayımlanan yazım.

Organize İşler — Çalıştay Düzenlemek

Akademiden bahsetmeyi çok seviyorum bildiğiniz üzere. Ben de bunun bir parçası olduğum için bir taraftan kendimi geliştirmeye çalışıyorum. Şimdiye kadar hep konferanslar dedik, çalıştaylar dedik, çevre çok önemli bu tür etkinliklere gidip insanlarla tanışmak gerek dedik. Fark ettim ki hep katılımcı cephesinden ele almışım bu maddeyi, halbuki bu etkinlikleri düzenleyenler de akademisyenler. Peki nasıl oluyor ki bu işler dediğinizi duyar gibiyim… Bir doktora sonrası araştırmacısı gözüyle konuyu bir ele alalım.

Şimdi öncelikle büyük bir konferansı organize etmek ne demek ben de henüz bilmiyorum, ama sırası gelince öğreneceğim. Bu kös kös oturacağım anlamına gelmiyor elbet, bir yerden başlamak lazım. Büyük konferansların organizasyonda görev almak bir opsiyon. Mesela 2015 yılında, en büyük yapay zeka konferanslarından biri olan Autonomous Agents and Multiagent Systems (AAMAS) Profesör Pınar Yolum önderliğinde İstanbul’da organize edildi. Bu süreçte ufak işlere el attım, ama çok şey öğrendim. Düzenlenen çalıştay ve derslere gönüllü öğrencilerin atanması işini üstlendim. Organizasyon esnasında çıkan herhangi bir sorunu iletmek, katılımcıların İstanbul rehberi olmak gibi keyifli şeyler yaptım. İşin komiği o kadar çok insanla tanıştım ki, çoğu kişi başka konferanslarda beni tanıdı ve yanıma geldi. 2016 yılında bir çalıştayın organizasyon komitesinde yer aldım. Çalıştayın web sitesini yapmak ve siteyi güncel tutmak, çalıştay içeriğini oluşturmaya yardımcı olmak, çalıştayın insanlara duyurulmasını sağlamak gibi işlere el attım. Bu nispeten çalıştay nasıl organize edilir fikrini anlamamı sağladı.

Bu sene insan-robot etkileşimi temasında Human-Agent Interaction (HAI) konferansı, Southampton şehrinde düzenlenecek. Çalıştığım projede yer alan birkaç kişi bir araya gelerek bir çalıştay düzenlemeye karar verdik. Öncelikle hangi temada ne yapmak istediğimizi anlattığımız bir öneri oluşturduk. Burada çeşitli detaylara yer vermek gerekiyor: 1. Etkinlik ne kadar sürecek? 2. Etkinlik kimlere açık, ve bildiri göndermek isteyenler hangi konularda yazacak, kaç sayfa içerik oluşturmak gerekecek? 3. Davetli konuşmacı olacak mı, varsa ne hakkında konuşacak? 4. Çalıştayda bir panel olacak mı, varsa panele kimler gelecek? 5. Çalıştayda hangi hakemler yer alacak? 6. Bildiri göndermek isteyenler hangi tarihe kadar bildiri gönderecek, ve karar tarihi ne zaman olacak? Çoğu sorunun cevaplarının hazırlanan öneride yer alması gerekiyor. Öneri çalıştay başkanları tarafından değerlendirilip kabul veya red ediliyor. Bu süreçte çalıştay konularında çalışan akademisyenler ile iletişime geçip, çalıştayın parçası olmalarını sağlamak gerekiyor. Bu kısım gene çevreyi genişleten güzel bir kısım oluyor tabii… Öneri kabul edildikten sonra ise, bir web sitesi oluşturup çalıştay bilgilerinin oraya eklenmesi gerekiyor. Bildirilerin yükleneceğini sistem kurulduktan sonra, sıra bildirileri beklemeye geliyor. Biz şu anda bu aşamadayız. Bildiriler geldikten sonra, bildirileri hakemlere atayacağız ve hakemlerin değerlendirmeleri sonucunda bildiri sahiplerine sonuçları ileteceğiz. Kabul edilen makaleler ise çalıştay programını şekillendirecek. Genelde ortak konularda kabul edilen makaleleri beraber gruplamaya çalışmak mantıklı. Mesela X ve Y makalesi sağlık temasında robotların kullanılması üzerine ise bu iki makalenin sunumlarının arka arkaya konması iyi oluyor. Böylece ortak tema çevresinde tartışma ortamı oluşturmak mümkün oluyor.

Ufaktan organize işlere girdik… İlerde büyük konferansları düzenlemek de mümkün olur umarım, heyecanla bekliyorum!

Kasım 2018 Paros Dergisi’nde yayımlanan yazım.

Yine Yeni Bir Konferans, Yeni Bir Şehir

Yeni bir konferans macerası ve yeni bir şehir! Bu kez Polonya topraklarındayım, Varşova’dan bildiriyorum.

Yanılmıyorsam Nisan-Mayıs ayı gibi makalelerimizi göndermiştik. Ardından değerlendirilme süreci, kabul edilmesi derken her şey zaman alıyor. Eylül ortası gelmiş henüz konferansa yeni geldik. Biraz heyecan vardı çünkü ilk defa geldiğim bir konferanstı, ve herkes yeni sayılırdı. Şimdi böyle ortamlarda girişken olmak çok zor olabiliyor, özellikle yalnız başınıza ordaysanız. Ben bu sefer şanslıydım, aynı üniversiteden giden sanırım 6-7 kişiydik, öyle olunca kaynaşmak da çok zor olmadı. Ama yalnız gelen öğrencileri gözlemledim biraz. Bir kere İngilizce anadil değilse, bu her zaman bir zorluk yaratıyor. Mesela kimi öğrenciler gerçekten ezberledikleri sunumları sundu, soru cevap kısmında da hiçbir etkileşim olamadı. Bu gruptaki öğrenciler sunup kaçtılar. Görevimi yerine getirdim artık gidebilirim şeklinde koşarak uzaklaştılar demek de yanlış olmaz… Bu YANLIŞ! Her ne olursa olsun orada kalmak, entegre olabilmek için emek sarf etmek lazım. Mesela gitmeden önce kim sunum yapacak, hangi üniversite grupları orada olacak her şey belli. Ufak bir araştırma sonucu konuşmak istediğiniz kitleyi gözünüze kestirmeli, ve onlara yaklaşıp kendinizi tanıtmalısınız. Birçok sosyal ortam oluyor. Mesela kahve molaları, gala yemekleri, sosyal aktiviteler, posterler, demo sunumları… Benim aklımda bir iki isim vardı, ama onları görünce iletişim kurmaktan gerçekten çekindim. Sunumları biraz atarlı geçince, bu bende bir korku yarattı ister istemez. Yani bana da not, bu YANLIŞ! Bir dahaki sefere gidip konuşmalısın Nadin… Yoğun geçen bir haftanın ardından, haftasonumu da Varşova’yı gezmeye ayırdım tabii 🙂

Varşova Notları

İlk defa Polonya’ya gitme fırsatı buldum, biraz heyecanlıydım açıkçası. Kullandıkları dilin İngilizce olmaması ayrı bir zorluk yaratıyor. Lehçe ayrı bir dünya gerçekten, yani anlamadığınızı görüyorlar ısrarla konuşmaya devam ediyorlar. Hayır yani yeterince uzun konuşursanız Lehçe’yi çözemeyeceğiz bu gerçeği bir kabul edelim… Para birimleri de euro değil, zloti diye bir birim. Neyse ki her yerde temassız kart geçiyordu o kısımda bir zorluk yaşamadık. Fiyatlar genel olarak uygun ve servis kalitesi bence iyiydi gayet. Kendi yaptıkları özel bir mantı vardı onlar çok güzeldi. Biraları hiç beğenmedim, Londra bira konusunda aşırı iyi olunca ne içersem beğenmiyorum sanırım. Ha bir de Erywan isimli bir Ermeni restoranı buldum, aşırı güzel bir kebap yedim ve çalışanlara Ermenice bir selam çaktım.

Şehirde yapılacak çok bir şey yoktu, ben biraz uzun kaldığım için böyle oldu tabii. Şehir merkezi ve Eski Şehir kısımları gayet güzel. Aklında ne kaldı derseniz, adım başı yer alan Nero kahvecileri ve Chopin. Chopin şehrin sembolü olmuş resmen, her yerde klasik müzik etkinlikleri vardı. Varşova, İkinci Dünya Savaşı esnasında çok yıkım görmüş, biraz üzücü bir şehir o yüzden. Tüm müzeler savaş zamanları ile ilgili, açıkçası ben gitmedim. Bir de Lazienki isimli bir parkları vardı, orayı çok beğendim. Sonbahar zamanına denk geldiğim için, tüm renkler muazzamdı. Son gün etrafta dolanırken ana bir caddenin kapatıldığını gördüm. İleriye doğru bakınca koca koca tanklar duruyordu, ülke karıştı diye düşündüm. Ne yapacağımı bilmeden ilerlerken konferans binamıza asılan Nazi bayraklarını gördüm, ve etrafta dönem kıyafetleri giyen bir sürü insan ve askerler. Her şeyin bir film seti olduğunu anladığım an ne kadar rahatladığımı anlatamam. Malum travmalar ülkesinden geliyoruz, her şey normal geliyor…

Ay gene makale yazalım da gidelim bir yerlere, bu döngü hiç bitmesin.. Nereye çufçuflasak ki bu kez?

Ekim 2018 Paros Dergisi’nde yayımlanan yazım.

Matematik ödüllerini topladık!

Ağustos ayında gündemimize birden matematik ödülleri girdi. Siz de benim gibi ödüllerden kafası karışanlardan olabilirsiniz. Bu ayki yazımızda biraz matematik konuşalım!

Leelavati Ödülü: 2010 senesinden beri her dört yılda bir verilen bu ödül, matematiğe büyük katkı sağlamış bilim insanlarına veriliyor. Ödülün çıkış noktası da enteresan bir hikaye. Hintli bir matematikçi olan Bhaskara II’nin, 12. yüzyılda kaleme aldığı Lilavati isimli bir eseri var. Bu eserde basit düzeyde aritmetik ve cebir problemleri yer alıyor, ve aritmetik eğlenceli bir aktivite olarak sunuluyor. Bu eser Hintliler arasında çok bilindikmiş. Mesela bir öğrenci matematikte yetenekli ise ona “Bhaskara II” sıfatı verilirmiş. Bu seneki Leelavati ödülünün sahibi ise Ali Nesin!

Ali Nesin: 1956’da İstanbul’da doğan Ali Nesin, eğitim hayatına Türkiye’de başlıyor. Ortaokulu Saint-Joseph fransız lisesinde, liseyi İsviçre’de, yüksek lisans ve doktorasını da Amerika’da tamamlıyor. Babası Aziz Nesin’in ölümü ardından, ülkeye geri dönüş yapıyor. Matematik alanında sayısız kitap ve dergi makaleleri bulunuyor. Şu anda İstanbul Bilgi Üniversitesi Matematik Bölüm Başkan vekili olarak görev alıyor. Kendisi aynı zamanda Matematik Köyü’nün kurucusu. Sanıyorum ki bu köyü duymayan kalmamıştır. Bu seneki Uluslararası Matematikçiler Kongresi’nde, Matematik bilimine büyük katkı sağlayan Ali Nesin, Leelavati ödülünün de sahibi oldu. Kendisi bu ödülü Rio de Janeiro kentinde yapılan tören ile aldı. “Nesin Matematik Köyü” ona bu ödülü kazandırdı, çok da güzel oldu. Kendisini ve arkasında onu destekleyen herkesi tebrik ediyoruz.

Matematik Köyü: Şirince’de kurulan Matematik Köyü’nün dünyada eşi benzeri yok dersek yalan olmaz. Matematik konusunda eğitim ve araştırma için kurulan bu köyde muazzam işler yapılıyor. Kuruluş amacı bir hayli önemli. Matematik çoğu insanın korkulu rüyası ve diğer dallardan biraz zor ama imkansız değil. Köyde verilen dersler ile matematikte başarısızlık korkusunun önüne geçilmeye çalışılıyor, ve analitik düşünmenin temelleri atılıyor. Gençlerin karşılarına çıkan problemleri anlamalarını sağlamak en büyük hedeflerden biri.

Bu köy bildiğiniz köylerden değil! Üniversite hocaları dersler veriyor, yaz okulları ve çalıştaylar düzenliyor, herkes akın akın bu köye gelmek için can atıyor. Burada etkileşim çok fazla, herkes bir arada vakit geçiriyor. Gençler vakit buldukça köy yararına çalışabiliyor, mesela çamaşır, bulaşık gibi işlere el atıyorlar. Köyde düzenlenen programlar bir ücret karşılığında gerçekleşiyor, ama burs imkanları da mevcut. Köy şu anda 500 kişiye kadar kişiyi barındıracak kapasitede. Etkinliklerin çoğu yaz aylarında düzenleniyor, zaman ayırıp buradaki etkinliklere bakmayı unutmayın. Özellikle gençlere matematik sevgisini erkenden aşılamak çok önemli! Unutmadan şunu da söyleyelim. Felsefe, Sosyoloji, Fizik gibi çeşitli alanlarda da etkinlikler düzenleniyor. Uzun lafın kısası, ara ara anasayfayı kontrol ediniz!

Fields Ödülü: Bu sene bir başka güzel haber de Koçer Birkar’dan geldi. Bilim dünyasında matematiğin Nobel’i olarak bilinen Fields ödülü Koçer Birkar’ın oldu. 1932 yılından itibaren verilen ödül Kanadalı matematikçi John Charles Fields’ın adını taşıyor.

Eylül 2018 Paros Dergisi’nde yayımlanan yazım.

Akademik Makalelerin Değerlendirilme Sürecine Dair

Akademisyenlerin yazdıkları her makale, hakem dediğimiz başka akademisyenler tarafından değerlendiriliyor. Bu değerlendirme sonucunda, çoğunluğun kararına göre bir makale kabul ya da red ediliyor. Hakemlik süreci nasıl işliyor biraz kısaca bahsedeceğim.

Her makale için 2-4 arasında hakem atanıyor. Hakemler genelde sizin çalıştığınız konulara yakın isimler oluyor. Yaptığınız şeyi tam anlamıyla anlamalarını beklemek yanlış olur, ama en azından yaptığınız işin makul olup olmadığını söyleyebilirler. Ben bu süreci pek sevmiyorum aslında, ve süreci kabaca üçe ayırmak lazım. Makaleler konferanslara, çalıştaylara ve dergilere gönderilebilir. Konferansta görev alan hakemler daha genel konulara hakim oluyorlar. Mesela bir yapay zeka konferansında görev alan hakemleri düşünecek olursak, her biri çok farklı alanlarda özelleşmiş olabilir. Yapay zeka dediğimiz şey kocaman bir başlık. Oysaki çalıştaylar ve dergiler biraz daha farklı. Çalıştaylar daha küçük çaplı etkinlikler olduğu için ana bir konu etrafında makaleleri kabul ediyorlar. Aynı şekilde hakemler de belirli bir çevreden seçiliyor. Dergiler de benzer bir durumda. Her dergi belli temaları kabul ediyor ve hakemler de bu temalar ile ilintili kişilerden seçiliyor. Bazı konferanslarda ve çoğu dergide ise hakemlerin yazdıkları yorumlar yazarlara gönderiliyor ve yazarlara cevap hakkı doğuyor. Yazarlar yorumları değerlendirip hakemlere cevap verebiliyor. Bu faydalı bir şey çünkü hakemler çalışmayı yanlış anlayıp yanlış yorumlar yazmış olabiliyor. Yazarlar hakemi ikna edebilirse sonucu da değiştirme fırsatını elde etmiş oluyor.

Hakemlik zor bir iş ve gönüllü olarak yapılan bir şey. Akademisyenler ekstra zamanlarını bu iş için ayırıyorlar ve bir şekilde bu sürecin yürümesine yardımcı oluyorlar. Takdir edersiniz ki zaman çok önemli bir faktör. Diğer bir faktör ise kalite. Kimi hakem günlerini, saatlerini harcayarak yazarlara faydalı yorumlarda bulunabilmek için üstün çaba sarfediyor. Kimisi ise üstünkörü bir yorum yazıp bu işi geçiştiriyor. Bu tür hakemler yüzünden, iyi makaleler red alabiliyor. Ben de elimden geldiğince hakem olmaya özen gösteriyorum. Kimi zaman karşıma uzmanı olmadığım konular çıkıyor. Bu tür durumlarda önce konuyu anlamaya çalışıyorum, ardından da makaleyi yorumlama işine geçiyorum. Üstünkörü yorum yazmak yerine ise konuyu daha iyi bildiğini düşündüğüm akademisyenlerden yardım da istiyorum. Bu ayıp bir şey değil, aksine yapılan işin kalitesini arttıran bir şey.

Hakemlik zor dedik ve öte yandan çok kişisel bir süreç. Verdiğiniz karar ruh halinize inanılmaz bağlı. Örneğin kötü hissettiğiniz bir dönemde okuyacağınız bir makaleye yapacağınız yorumlar ile iyi hissettiğiniz bir dönemdekinden çok farklı olabilir. İnsan kötü hissettiğinde ister istemez sinirini bir şeyden çıkarmak isteyebiliyor. Ve kimi zaman bunu hakemken yapabiliyor (biraz güç faktörü devreye giriyor sanırım). Gene kendimden örnek verecek olursam, kafamın boş olduğu bir zamanda hakemlik görevini yerine getirmeye özen gösteriyorum. Yazarlar emek vermiş ve önünüze iyi kötü bir çalışma koymuş oluyor. Emeklerine saygı göstermek ise biz akademisyenlerin önemsemesi gereken bir nokta. Eğer size verilen süre yetersiz ise, ek süre talep edin. Bu da ayıp bir şey değil. Üstünkörü iş yapacağınıza, ek süre isteyip işin hakkını verebilirsiniz.

İnsan olarak eleştirmeyi çok seviyoruz. Yalnız bunu yaparken de iyi olan şeyleri de takdir etmeliyiz. Çoğu hakemin umrunda olmayan bir nokta bu. Negatif yorumları okurken çok üzülebiliyorsunuz… O yüzden yazarken biraz empati diyorum lütfen! Yazarları yaptıkları işten soğutmanın kimseye faydası yok, aksine onları motive etmeye çalışmak lazım…

Ağustos 2018 Paros Dergisi’nde yayımlanan yazım.

Onda bunda şundadır…

Bu ayki yazıyı alt başlıklar altında yazayım dedim, anlatacak çok şeyim var!

Bilgisayarların verdiği kararlar tarafsız mı?

Yapay zeka alanında bu soru oldukça önem kazanmaya başladı. Yapay zeka kafasına göre takılan bir oluşum değil, ve verdiği kararların sorumlusu kim sorusunu konuşmak ve anlamak zorundayız. Mesela bu bilgisayar programı neden böyle çalıştı diyen birine, algoritma öyle karar verdi demek kabul edilemez. Algoritmalar insanlar tarafından geliştiriliyor, ve insanlar taraflı. Ortaya çıkan kararların tarafsızlığını nasıl sorgulayabiliriz? The Royal Society tarafından düzenlenen, “Algoritmik Tarafsızlık” adlı seminere katıldım, ve konuşmacı Cynthia Dwork tam da bu soruyu araştırıyor. Halka açık olan bu etkinliğin amacı kabaca problemin önemini gözler önüne sunmaktı. Çok kısa bir video gösterdi, bu videoda ayrı kafeslerde yan yana duran ve birbirlerini gören iki tane maymun var. Maymunlar verdikleri her taş için bir ödül kazanıyorlar. Birinci maymun ödül olarak üzüm alıyor. Aynı eylemi yapan ve diğer maymundan farkı olmayan ikinci maymun ise ödül olarak salatalık alıyor. İkinci maymun hareketini tekrarlayıp üzüm alacağını beklerken, tekrar salatalık alıyor; ve kafeste sinir krizi geçiriyor. Algoritmalar da tam da böyle davranabiliyor, örneğin aynı özelliklere sahip iki insan için farklı kararlar verilebiliyor. Dwork’un bahsettiği gibi, tarafsızlığı ölçebilen mekanizmalar tasarlamamız gerekiyor. Bu kısım önümüzdeki 10 senenin önemli araştırma konularından biri olacak…

Bir Hollanda Kaçamağı

Ne zamandır istiyordum gitmek sonunda başardım. Haftasonu kaçamağı bile desek, ayarlaması çok da kolay değil. Göreceğiniz insanlar için kafanızdaki tarihler uymalı, sonra herkes müsait olmalı, işler güçler yoğun olmamalı, ulaşım masrafları makul olmalı vs vs derken planlamak zor oluyor 🙂 Benim doktora tez hocam orada yaşıyor, özlem çok, bu planı yapmalıydık… Kendimi sıfırladım, çok iyi geldi. Uzun seneleri beraber geçirince, o boşluğun hiç dolmayacağını çok net anlıyor insan. Özlediğiniz bir gülümseme, geçmişten bir anı, samimiyet ve anlatılamayacak bir sürü şey. Artık kafayı toplayıp önümüze bakmalı, kaldığımız yerden devam etmeli. Bir sonraki molaya kadar!

Seç seç bitmedi…

Kaçıncı sandığa gidişler sayamadım. Bu sene öncekilere göre biraz daha farklı, çünkü ilk defa yurtdışında oy kullandım. Garip bir heyecan olmadı değil. Türkiye tarihlerinden daha önce oluyor bu süreç, ve sadece belli tarihlerde belirli mekanlarda oy kullanımı mümkün. Yurtdışı seçmenleri çok oy veremiyor çünkü bazen farklı bir noktaya saatlerce gidip oy kullanmaları lazım, bu yükün de altına girmek istemeyebiliyorlar. Yurtdışı seçmeni olmanın şöyle güzel bir yanı var, yurtdışında herhangi bir noktada oy verebiliyorlar. Mesela ben Londra’ya kayıtlıyım, ama ilk tur için oyumu Amsterdam’da kullandım. Dört akademisyen beraber oy vermeye gittik, aşırı garip bir resimdi. Üçümüz yurtdışına yeni taşınmışız, birimiz uzun senelerini yurtdışında geçirmiş yurda dönmeye hazırlanıyor. Düşününce çok absürd bir sahne… Mesela geçen sene biri dese ki, seneye şurada olacaksınız; epey gülerdim sanırım.

Hocamla konuşuyorduk, o da aynı şeyi söylüyor, “sen gerçekten geçen sene mi mezun oldun?” cümlesinin şokundayız. Bir senede çok şey değişti evet, inanamıyor insan 🙂 Şaşırtanlar utansın demeli miyiz? Bilmem…

Temmuz 2018 Paros Dergisi’nde yayımlanan yazım.

Yaz yaz yaz, kaç kaç kaç!

Üniversitede çalışmak hep güzel güzel diyorum da, zorlukları yok değil. Araştırma süresince birçok yeni yayın yapma imkanı doğuyor. Ama yazmak o kadar da kolay bir iş değil. Yayın yapmak da bu işin doğasında var… Yani kimse bizi bu yola girmeden kandırmadı, o yüzden söylenmiyorum! 🙂

Yazmak neden zor peki? Baştan sona mantıklı bir içerik oluşturmak gerekiyor, ve bunun için de uzun saatler. Öncelikle yaptığınız araştırma neden enteresan bunu iyi anlatmak gerekiyor. Daha sonra bu enteresan problemi nasıl ele aldığınızı ve çözdüğünüzü anlatmak lazım. Ve tabii ki orijinallik önemli, daha önce yapılan bir işi tekrar yapmanın kimseye faydası yok. Aksine daha önce yapılan bir çalışmayı ele alıp bir adım ötesine taşıyabilmek önemli. Yoksa bilim yerinde sayardı değil mi?

Bilim dünyası biraz acımasız. Süper bir çalışma yaptınız belki, ama yaptığınız çalışma kimseler tarafından görülmeyebilir. Bir taşı okyanusa fırlatıyorsunuz, bekliyorsunuz ki yarattığı dalgalar bir yere ulaşsın. Bazen seneler sonrasında yaptığınız çalışma değer görüyor, kimi zaman da unutulup gidiyor. Biraz ısrarcı olup güzel fikirlerin peşini bırakmamak, fikirlere küsmemek ve yola devam etmek gerekiyor. Sabır işi evet…

Konferans ve çalıştaylara makale göndermek biraz stresli oluyor. Her alanın kendine ait çeşitli konferansları oluyor, ve her sene ya da birkaç senede bir düzenli olarak bu konferanslar değişik ülkelerde organize ediliyor. Konferansların kendine ait bir takvimi oluyor, ve belli bir tarihe kadar makaleleri göndermek gerekiyor. Bu tarihe ne kadar yakınsanız, stres kat sayısı da bir o kadar fazla oluyor 🙂 Ben bu tarihleri seviyorum, çünkü yaptığım işleri nereye göndermek istediğimi görüyor ve işleri ona göre planlamaya çalışıyorum. Tabii ki her zaman her şey planlandığı gibi gitmiyor, ama en azından çalışmaların yürümesi için iyi bir motivasyon oluyor. Mesela her sene yapmayı sevdiğim şeylerden biri, X konferansı bu sene nerede düzenleniyor diye araştırmak. Yeni bir ülke, şehir, kültür bunlar da motive olmanın unsurları…

Bir İstanbul Kaçamağı
Mayıs ayında ben de çılgın bir yayın sürecinden çıktım. Gece gündüz demeden birkaç makale paralelde çalışınca biraz devrelerim yandı. Böylesi yoğun bir tempo sonrasında da insan kendini kocaman bir boşlukta buluyor. Ben böyle dönemlerin arkasına hemen bir tatil sıkıştırıyorum! “Çok çalıştım, hakkımdır”, diyerek kendimi biraz şımartıyorum evet! Neyse ki ay ortasında bir İstanbul planı vardı. Yeğenimin vaftizi dolayısıyla bir kaçamak yapabildim ve çok iyi geldi tabii ki. Her ne olursa olsun tüm ailenin bir araya gelebildiği bu özel anların kıymetini bilmek lazım. Ne de olsa aile işte, seçmiyorsun ama farklı bir bağ var ve bir şekilde sana kendini iyi hissettiriyor.

İstanbul’a yabancılaşacak kadar yurt dışında yaşamadım henüz. Yine de bazı şeyler, yerler, yüzler anlamını çoktan yitirmiş bile. Bir şeylerin hoşumuza gitmesi aslında sevdiğimiz insanlara çok bağlı. Eksiksen ne yediğin yemeğin tadını alıyorsun, ne de içinde bulunduğun anın keyfini sürüyorsun. Sonra yeni insanlar sokmuşsun hayatına artık, onların olmaması da seni eksik hissettiriyor. Öyle bir döngü ki sanki eksiklik üzerine kurulmuş, ne yaparsan yap hep eksiksin 🙂

Azınlık olarak doğduğumuz andan itibaren, aidiyet duygusundan mahrumuz, eksik doğuyoruz, ötekiyiz. Sonrasında ise eksiklikler peşimizi bırakmıyor. Şimdi… Ne oradayım ne buradayım, eksiğim ve eksik kalmaya devam edeceğim. Yaşamanın püf noktası budur belki, eksikleri doldurmak için çabala ve yeni eksikler yarat! Yazmak da böyle… Daha çok çalış, eski eksikleri kapat ve yenilerini yarat… Eksikleriniz eksik olmasın!

Haziran 2018 Paros Dergisi’nde yayımlanan yazım.

Doktora Sonrası Araştırma Süreci (3)

Bu konuda yazacağım üçüncü ve son yazıya geldik. İşler yeterince iyi gittiyse, artık ilanlar karşımızda ve bize de başvurmak kalıyor. Peki nasıl? Başvuru süreci de uzun soluklu bir süreç. Ve bu sürecin sonunda her türlü cevap çıkabilir. Dolayısıyla paralelde birçok başvuruyu aynı anda yapmak en doğru strateji. Bu yazının konusu benim, en doğru yol olduğunu iddia etmiyorum, ama fena da bir yol olmadığına inanıyorum 🙂

Ben doktora tezimi savunmadan 5-6 ay öncesinde bakınmaya başladım. Tez yazarken bir taraftan da bu süreci yönetmeniz gerekiyor, epeyce yoğun bir dönem diyebilirim. Ben kişisel e-postalar atarak birkaç hocaya postdoc arayıp aramadıklarını sormuştum, o dönem kimse arayışta değildi. O yüzden üye olduğum e-posta listeleri, iş arama motorları, üniversite web sayfaları gibi birçok kaynaktan araştırmalarıma başladım. Başvurduğum üniversiteler dört tane oldu, üçü İngiltere’deki X Y ve Z üniversitesi, biri de Hollanda’da T üniversitesi. Şu an çalıştığım üniversite dışındakileri açık etmeyeceğim 🙂 Ama hepsi de iyi üniversiteler… Ben sıralı başvurdum, dönem olarak öyle denk geldi.

İlk başvurum X üniversitesi için oldu, ve en kötüsü buydu diyebilirim. Akademik CV her başvuru için aynı onu klasik hazırlamak gerekiyor. İlan gereksinimlerine uygun neden kendimi uygun gördüğüme dair iki sayfalık bir metin hazırladım. Kısa bir süre sonrasında ön elemeyi geçtiğim, ve çevrimiçi sözlü mülakatlara alınacağım söylendi. İlk mülakat programlama mülakatıydı, ve senelerini araştırma yapmakla geçiren biri için bu tür bir mülakat biraz küfür gibi… Nispeten kolay bir mülakattı. Ertesi günü ise aralarında 10 kişiye yakın insanın olduğu bir mülakata alındım. Bu mülakat öncesi benden yaptıklarımla iligli sunum hazırlamam istenmişti. Skype üzerinden belirsiz bir kitleye sunum yapmak inanın çok garipti. Ardından soru cevap kısmında hoca ile birkaç konuşmamız oldu, ve ben o noktada zaten bu ekipte olmak istemediğimi anladım. Üniversite her ne kadar iyi olursa olsun X benim için bitmişti. Bir kere aradıkları kişi ile ilanda aradıkları kişi arasında hiçbir alaka yoktu. Ve o bir saat benim için geçmek bilmedi. 1-2 hafta sonrasında onlar da beni istemediler, ne çok üzüldüm bir bilseniz… İlk mülakatın sevimsiz geçmesi beni biraz gerdi, ve her mülakat böyle olacakmış moduna soktu. Size tavsiyem benim gibi düşünmeyin, her bir mülakat bir diğerinden çok çok farklı. Çünkü mülakat demek insan faktörü var demek, ve milyon insan tipi var…

Sonra Y üniversitesi için benzer bir başvuru yaptım. Verdikleri ilan beş senelik bir araştırmacı içindi ve deneyimli birini aradıkları barizdi. Ben biraz Türk kafasıyla aman başvurayım, ya tutarsa kafasında başvurumu yaptım. Kısa bir süre içinde reddimi de aldım, şaşırmadım tabii ki 🙂 Daha sonra Hollanda’da bir pozisyon denk geldi, ve T üniversitesine başvurdum. Buradaki en büyük problem süreç aşırı yavaş ilerledi. Beni beğendiklerini söylediler, sözlü mülakata alındım. Bana birkaç makale gönderdiler, ve onları tartışacağımızı söylediler. Ekip aşırı pozitifti ve her şey gayet iyi ilerledi. Benden 2-3 ay sonrasında Hollanda’da onları ziyaret etmemi, bir mülakat da orda yapmak istediklerini söylediler. Bunda bir problem yok, ama olup olmayacağının garantisi hala yoktu… Bu mülakat sonrasında, Z üniversitesi ilanı karşıma çıktı. Gruptaki hocalardan birinden de seneler önce yaz okulunda bir ders almıştım. Bu ilana başvurdum, kısa bir süre sonra Skype üzerinden mülakat yaptık. Ben İngiltere mülakatları korkunç oluyor önyargısını burada kırdım, her şey aşırı olumlu geçti. Çok bekletmeden bir hafta sonrasında da tamam dediler, ama resmi teklifin bana ulaşmasının uzun süreceğini söylediler. Başka bir mülakata da gerek olmadığını söylediler. Pınar hocayı arayıp karşılıklı sevinç çığlıkları attığımızı hatırlıyorum, asla unutmayacağım bir an sanırım… Biraz ağırdan aldım, hemen evet demedim, bir teklifi görelim gibi bir şey dedim sanırım; onlar da bir şaşırdı. Bilmediğiniz bir ülkeye (hele hele bu ülke İngiltere ise) gittiğiniz zaman en büyük soru, “Kazandığım para orada yaşamaya yetecek mi?”, ya da “Nasıl bir hayat kalitesi beni bekliyor?”. Bilinmezliğin yaşattığı klasik korkular… Hatta ben soru işaretleri ile boğuşurken, beni tekrar arayıp ikna etmeye çalıştılar her konuda, düşünüyorum da şu an çok tatlı bir hareketmiş…

Sonra Hollanda için ziyaret tarihim geldi, ve ben onlarla tanışmaya gittim. Z üniversitesinden resmi teklifi almadığım için hala sorun olabilirdi… T üniversitesinde sunum yaptım, bütün günü ekiptekilerle geçirdik. Şehir de inanılmaz güzeldi, kesinlikle yaşanılacak bir yer dedim. Ertesi günü beni arayıp benle çalışmak istediklerini söylediler, ben de 10 gün kadar zaman istedim cevap vermedim. Biraz kötü bir durum oldu, ama bu tür durumlarda seçim hakkı sizde olmalı. Ve düşünmek için zaman istemek kötü bir şey değil. İşin kötüsü o süre içerisinde Z üniversitesinden resmi teklifi görüp görmeyeceğim de belli değildi. Aynı(!!!) günün akşamı, Hollanda’dan dönmeye hazırlanırken, Z üniversitesinin resmi teklifini aldım. Hayat bazen çok garip evet 🙂 Kısa bir süre içinde de T üniversitesine başka bir yerde çalışmak istediğimi söyledim, ve gayet olumlu bir şekilde o an için yolları ayırdık.

Z üniversitesi King’s College London, bunu söylemekte bir sakınca yok. Ve iyi ki de buraya tamam demişim diyorum. Evet her şey çok pahalı belki ve normal bir yaşam kaliteniz var, ama akademik anlamda beraber çalıştığım insanları seviyorum. Eminim diğer seçeneklerin de ayrı güzellikleri olurdu, ama ben kendi seçimimden mutluyum… Bu vesileyle hayatıma giren birçok arkadaşıma da, hayatıma hoş geldiniz demeyi borç bilirim.

Umarım sizi bekleyen süreç de benimki gibi inişli çıkışlı ve heyecanı bol olur. Ve yaptığınız seçim sizi mutlu eder. Yaşarken aşırı stresli ama sonrasında gülümseyerek andığım bir süreç. Hayat zaten bize bunu hep yapıyor!

Mayıs 2018 Paros Dergisi’nde yayımlanan yazım.

Doktora Sonrası Araştırma Rehberi (2)

Şubat ayı yazımda doktora sonrası araştırma (postdoc) konusuna değinmiştik. Bu süreç, çoğu doktora mezunu insan için belirsiz. Bu konuya dair üç önemli soru var: 1. Nasıl postdoc bulunur? 2. Nasıl başvuru yapılır? 3. Başvuru sonrası beni neler bekliyor? İlk soruyu önceki yazıda az çok cevapladık, diğerlerini cevaplamak üzere devam edelim.

Özellikle postdoc ile ilgili türkçe kaynak bulmak bir hayli zor. Yabancı dildeki kaynaklar da çok faydalı olmuyor kimi zaman, çünkü insan bizzat aynı ülke koşullarında yaşayan birinden duymak istiyor olabiliyor bu tür hikayeleri. Şöyle bir gerçek de var ki doktora o kadar uzun sürüyor ki, insanların doktora sonrası araştırma yapası gelmeyebiliyor. Ya X bir üniversitede hoca olmaya bakıyorlar, ya da sektöre girip çalışmaya başlıyorlar. Bunda ekonomik faktörler de büyük… Ben gene yazıma, akademiye gönül koymuş kitleye seslenerek devam ediyorum 🙂

Postdoc bulma süreci normal bir iş bulma sürecine benziyor. İlanları takip etmek, biraz aktif olup hocalarla irtibatta olmak, size yardımcı olabilecek insanları belirlemek önemli. Bu noktada katıldığınız etkinlikler (konferanslar, yaz okulları, çalıştaylar vb.) çok önemli. Gözlerinizi yumup bir zorlamanız lazım kendinizi, kimlerle tanışmıştım ve beraber çalışmak istediğim biri var mı aralarında? İlla beraber çalışmanız şart değil, tanıştığınız kişiler beraber çalışmak istediğiniz kişileri tanıyor olabilir zira… Haydi diyelim bir şekilde postdoc ilanı buldunuz, ardından her şey yeni başlıyor sayılır çünkü başvuru süreci biraz uğraştırıcı. Bir kere iyi bir akademik özgeçmişiniz olmalı, ve bunun içerisinde size referans olabilecek insanların bilgilerini de eklemeyi unutmamalısınız. Bulduğunuz ilan genellikle bir proje hakkında olacaktır. Projelerin süreleri 1-5 sene arasında değişiklik gösterebilir. Özellikle yurtdışı başvurularında yeni başlayan ve uzun soluklu bir proje bulmakta fayda var. Yoksa yeni bir ülkeye gidip, düzeninizi kurup, sonra da bir anda işsiz kalabilirsiniz.

Her proje çeşitli iş paketlerinden oluşur, ve bu iş paketleri de proje ekibinde çalışan kişiler arasında paylaştırılır. İlan içerisinde aranan kişi nitelikleri iyice incelenmeli ve beklenti iyice anlaşılmalıdır. Zaten sizden 1-2 sayfalık bir metin istenecek, ve neden projeye kendinizi uygun gördüğünüzü anlatmanız beklenecektir. Dünyaca ünlü üniversitelerde çalışmak biraz zor çünkü rekabet çok fazla. Tek bir ilana oldukça fazla insan başvurabiliyor. Türkiye’den başvurmak bu durumda biraz dezavantajlı, çünkü buradaki üniversiteler pek bilinmiyor (normal olarak). Diğer adayların iyi başvurular yapacağı düşünülürse, sizin çok iyi başvurular yapmanız gerekiyor… Sizi öne çıkaracak şeyler de, yayınlarınız, aldığınız referanslarınız ve akademik etkinliklerdeki rolleriniz.

İş başvuruları öndeğerlendirmesi arkasından, bir grup aday başarılı bulunup seçiliyor. Ve mülakat süreci başlıyor. Bu süreç biraz ülkesine ve üniversitesine göre farklılık gösterebiliyor. Kimisi çevrimiçi mülakat (Skype üzerinden) yapıp işe alıp almamaya karar veriyor. Çevrimiçi mülakatlar soru cevap gibi ilerleyebilir, hatta sizden araştırmalarınız ile ilgili ufak bir sunum yapmanız beklenebilir. Kimi üniversite için ise süreç daha uzun. Çevrimiçi önmülakat yapıp, sizi başarılı buldukları takdirde bulundukları üniversiteye çağırıyorlar ve yüz yüze bir mülakat da orada gerçekleşiyor. Artık gerisinde de cevap bekleme süreci başlıyor. Tüm bu başvuru serüveninin çok zaman aldığını söylemiştim değil mi?

Benim başvuru sürecim ise bir sonraki yazıya kaldı yine… Bu arada postdoc olmak araştırmacı olmak demek, yani öğrenci değilsiniz. Bu genel yanlışı lütfen düzeltelim 🙂

Nisan 2018 Paros Dergisi’nde yayımlanan yazım.

Eyvah, kayıt altındayım!

Bu hafta doktora sonrası araştırma sürecinin benle ilgili kısmını yazacaktım, ama bunu bir sonraki yazıya bırakmaya karar verdim. Daha eğlenceli bir şey buldum!

Öncelikle araştırma konuma kısaca değinmeliyim. Projemiz kapsamında, felç geçiren hastaların ikinci felci geçirmemelerini sağlayacak yapay zeka destekli bir platform oluşturacağız. Bunun için hastaların verilerini toplamamız gerekecek. Mesela kalp ritmi, kan basıncı gibi değerler hastayı betimlemek açısından önem teşkil edecek. Bu tür değerleri de akıllı cihazlar vasıtasıyla toplayacağız. Birçok veriyi toplayabilen bir saat bana verildi, ve bir ay benim verilerim kayıt altında olacak. İşin kötü yanı bir haftayı Türkiye’de geçirdiğim için kilo değerlerimde 1.5kg bir artış oldu. Tabii ki şaşırmadım, şaşırmadılar… Londra’daki ekip de lokum ve baklavaları yuttuktan sonra durumu kavradı.

Bana verilen saat akıllı bir cihaz ve birçok şeyi ölçebiliyor. Mesela kaç adım attığım, kaç kalori yaktığım, ortalama kalp ritmim, ne kadar uyuduğum, ne zaman yattığım ve uyandığım gibi şeyler. Bu tür veriler çok enteresan, çünkü insan kendi normalinin ne olduğunu bilmiyor. Mesela otururken nabzım ne kadar atıyor? Ya da yürürken, koştururken, spor yaparken veya uyurken… Bir nevi bedeninizin içinde saklı kalan şeyler açığa çıkıyor 🙂 Bu akıllı cihazlar süper ölçüm yapıyor mu ki derseniz, hayır yapmıyor; ama ortalama bir fikir sahibi olmanızı sağlıyor.

Saati ilk taktığım zaman heyecanlı zamanlar. Tüm özelliklerini kullanmak istiyor insan. Genelde Web ve mobil uygulamalar ile entegre çalışıyor bu tür akıllı cihazlar. Yani toplanan verilere her an göz atmak mümkün. Başıma birkaç komik olay geldi onları hemen aktarayım.

İlk gün X aktivitesi yapayım dedim, cihaz bunu Y aktivitesi olarak algıladı ve ne yaptımsa değiştiremedim. Son geldiğim durum ise X ve Y aktivitelerini aynı anda yapmış olduğumdu ki imkanı yoktu. Aktivite sırasındaki kalp ritmimdeki değişikleri az buçuk görebildim. Başka bir gün ise, 15-20 dakikalık kısa bir yürüyüşü kayıt altına alayım dedim. Birdenbire karşıma evsiz bir adam çıktı, kulağımın dibinde bağıra çağıra para ve yemek istedi. Ne yapacağımı bilemeden hızlı adımlarla yürümeye devam ettim. Bu olayı unutmuş, gün sonunda kalp ritim grafiklerime bakıyordum ki inanamadım. Normalde 70-90 arasında atan kalbim, korkmam esnasında 200 olmuş. Düşünün ki korku insana neler yapıyormuş! Korku gibi soyut bir kavramın sayılarla ölçüldüğünü görmek çok heyecan vericiydi…

Cihazın bir diğer özelliği ise “akıllı” uyandırma sistemi. Uyanmak istediğiniz zamanı ayarlıyorsunuz, ve ne kadar öncesinde uyanabileceğinizi söylüyorsunuz. Mesela 08:00’da uyanmak istiyorsam, 07:30 – 08:00 arasında herhangi bir zamanda beni uyandır demek mümkün. Cihaz bu aralıkta uyku düzeninize bakıp, sizi “en iyi zamanda” titreştirerek uyandırıyormuş. Ertesi gün 07:30’da uyandım maalesef ki… Hoş bir sonraki gün titreşimi hissetmedim bile ve daha geç bir saatte uyandım. Bir başka günde de, rüyamda nefes alamıyor ve aniden düşüyordum. Bu aralıkta kalp ritmim öyle bir fırlamış olmalı ki cihaz uykum hafifledi zannetti ve beni uyandırdı 🙂 Uykuya daldığım zamanları da çok iyi algılamadı. Mesela kanepede uzanıp kitap okuduğum zamanları, veya masa başında çalıştığım zamanları uyuyormuşum gibi gösterdi. Maalesef ki bunları düzeltmek de mümkün değil, eminim ki ileride mümkün olacaktır. Yok işin kötüsü Nadin ne kadar uyumuş bakalım dedikleri zaman ortalama 9-10 saat uyuduğumu sanacaklar. İşin aslı gerçekten öyle değil ama, gel de anlat!

İnsanın kendi verilerine bakıp kendini tanıması eğlenceli bir süreç. Yine de bu verilerin içinde kaybolmamak lazım. Yoksa gördüğümüz her gariplik için doktora koşmamız gerekebilir… Biz ise bu tür verileri hayırlı işler için kullanma peşindeyiz.

Kendime not: Beni hala izliyorlar, sağlıklı bir ay geçirmeliyim.

Mart 2018 Paros Dergisi’nde yayımlanan yazım.